Telefony do referatów Urzędu Miejskiego w Tarczynie oraz jednostek organizacyjnych- kliknij

 

Zabytki architektury

Najcenniejszym zabytkiem architektury Tarczyna jest kościół pod wezwaniem św. Mikołaja biskupa. Fundacja świątyni nastąpiła prawdopodobnie w XII wieku. Od początku XV wieku kościół był pod patronatem kolegiaty warszawskiej. Budowę murowanej świątyni rozpoczęto w pierwszym ćwierćwieczu XVI stulecia. W latach 1623-30, dzięki staraniom Gabriela Prowansjusza, sekretarza królewskiego został gruntownie przebudowany. Z tego okresu pochodzi chrzcielnica z czerwonego marmuru, na której widnieje herb fundatora G. Prowansjusza z XVII wieku. Kolejny remont przeprowadzany był w latach 1840-42. Zachował się gotycki charakter wnętrza, choć częściowo zbarokizowany. Wnętrze kościoła ozdabiają piękne i ciekawe epitafia, upamiętniające Kazimierza Jana Szczukę – biskupa chełmińskiego, Marcina Dębskiego – burgrabiego i wicestarostę czerskiego oraz Gabriela Prowansjusza – sekretarza królewskiego. Na uwagę zasługuje siedemnastowieczny barokowy prospekt organowy oraz ambona z pierwszej połowy XVIII wieku. Do zabytków należy barokowa monstrancja oraz puszka na komunikanty z początku XVIII wieku, dziewiętnastowieczny krzyż ołtarzowy, mosiężna tacka i lichtarze.

Należy zwrócić uwagę na liczne tablice nagrobne wmurowane  we wnętrze świątyni. Są to płyty poświęcone głównie proboszczom warszawskim i tarczyńskim tj. księżom Gabrielowi Władysławskiemu, Kazimierzowi Szczuce, Adamowi Rostkowskiemu. Na cmentarzu przykościelnym istnieją jeszcze dobrze zachowane nagrobki Józefa Godlewskiego, pułkownika wojsk polskich wraz z rodziną, oraz Stefana Rostkowskiego. Pochodzą one z pierwszej połowy XIX wieku. Należy wspomnieć o dzwonnicy klasycystycznej z 1842 roku wbudowanej w obręb muru. Zachowana dzwonnica i dzwon o ciekawej barwie dźwięku zdobią północną stronę rynku. Kościół przyciąga swych parafian pięknie odprawianymi  mszami oraz śpiewem i graniem tarczyńskiej młodzieży. Ponieważ  kościół ma dobrą akustykę i posiada wspaniałe organy częściowo odrestaurowane dzięki pieniądzom tarczyńskich parafian, często są w nim organizowane koncerty muzyczne.

 

 

Kościół św. Mikołaja biskupa w Tarczynie

      

Około kilometr od rynku miasteczka w kierunku zachodnim, przy trakcie mszczonowskim, znajduje się cmentarz parafialny dla całej gminy. Był on ufundowany na przełomie XVIII i XIX wieku. Niestety zachowały się nieliczne stare kwatery grobów, głównie przy alei wiodącej od bramy do kaplicy cmentarnej. Postępująca budowa nowych nagrobków powoduje niszczenie starych mogił ziemnych zdobionych tradycyjnymi żeliwnymi krzyżami i okolonych łańcuchami. Znikają także polne głazy nagrobne i nieliczne groby z piaskowca. Zachowały się, nieliczne już niestety stare pomniki nagrobne dawnych obywateli miasta i zasłużonych ludzi, jak chociażby ostatniego burmistrza Tarczyna Stanisława Augusta Woyde zmarłego w 1873 roku. To także stare groby Stanisława Błędowskiego, Franciszka Kornatowskiego, Franciszka Łobodowskiego i szeregu innych. Część nagrobków jest poświęconych tarczyńskiemu duchowieństwu, w tym bohaterowi II wojny światowej ks. Czesławowi Oszkielowi. Ważne dla historii terenu są groby okolicznych ziemian, ukazujące związki nazw poszczególnych wsi i osad z nazwiskami rodów. Na tymże cmentarzu znajduje się również zbiorcza mogiła powstańców poległych w 1863 roku w walkach z Rosjanami. Pragnę nadmienić, że mogiła ta od dawnych czasów otoczona jest szczególną opieką przez społeczeństwo, a głównie młodzież szkolną.

 


Mogiła powstańców na cmentarzu w Tarczyn
Fot. Katarzyna Olczak


 

W rejonie Tarczyna toczyły się ciężkie walki powstańcze (we wsi Grzędy, Przypki i Prace Duże). Za udział w powstaniu Tarczyn utracił prawa miejskie w 1870 roku. Miejscem otoczonym czcią jest też pomnik uczestników I i II wojny światowej, znajdujący się obok mogiły powstańczej. Często odbywają się przy nim uroczystości upamiętniające te wydarzenia.

Drugim cennym obiektem zasługującym na uwagę jest drewniany kościółek pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela w pobliskim Rembertowie. Historia parafii sięga bowiem XV wieku. Od tamtego czasu świątynia była kilka razy przebudowywana. Modrzewiowy kościół postawiono w 1738 roku. Obecny kształt nadano mu w pierwszej połowie XVIII wieku, a później jeszcze odbudowano chór. Do dziś świątynia zachowała swój zabytkowy charakter, wnętrze jest otynkowane, a ściany zewnętrzne oszalowane deskami. Architektura jest bardzo prosta, gdyż świątynia składa się z jednej nawy i nieco węższego prezbiterium, o tej samej wysokości. Na szczególną uwagę zasługuje Wielki Ołtarz w stylu późnego baroku. Został on w całości wykonany z drewna i pozłocony. W 1830 roku ówczesny kolator kościoła sprowadził go z Rzymu za bardzo wysoką cenę. Po kolejnym remoncie bardzo zniszczone stropy podtrzymują teraz drewniane kasetony. Nie ma licznych malowideł na ścianach i suficie, które niegdyś sprawiały wrażenie pewnego rodzaju przepychu. Wnętrze straciło swoją barokowość, ale zyskało na elegancji, zachowując przytulność małego drewnianego kościółka. W Rembertowie znajduje się mały cmentarz, ale bez szacownych zabytków.

 

                                                                               

Kościół św. Jana Chrzciciela w Rembertowie

 

W Tarczynie warto zwrócić uwagę na znajdujący się naprzeciw kościoła zajazd pocztowy z początku XIX wieku. Murowany budynek zachował się w całości, ale jest użytkowany jako ośrodek usługowy i w ogóle nie są wyeksponowane jego walory architektoniczne. Poczta w Tarczynie należała do jednego z pierwszych urzędów w Królestwie Polskim, nosiła numer 11. Zajazd tarczyński stanowił jedną z najważniejszych stacji na trasie przez Grójec do Krakowa. Znajdował się tutaj punkt wymiany koni do dyliżansów, noclegownia i karczma dla pocztylionów.

Gmina może pochwalić się też zabytkowymi dworami z parkami (m.in. odrestaurowany dwór w Pracach Dużych) oraz licznymi pomnikami przyrody (dęby szypułkowe, buki, topole, sosny, kasztanowce, lipy).

W samym Tarczynie i pobliskiej Pamiątce znajdują się dwa obiekty oświatowe o długoletnich tradycjach – wybudowane w dwudziestoleciu. Szkoła w Tarczynie nosząca od 1998 roku imię bohatera II wojny światowej Juliana Stępkowskiego i Szkoła Podstawowa imienia Wojciech Górskiego w Pamiątce. Powstała w 1928 roku jako fundacja prywatna ziemiańskiej rodziny Górskich.

Turyście zwiedzającemu Tarczyn warto zwrócić uwagę na pomniki i tablice pamiątkowe. W rynku znajduje się niepozorny obelisk upamiętniający żołnierzy wojny 1920 roku, w której wzięło udział wielu tarczynian. W obrębie cmentarza przykościelnego umiejscowiono pamiątkowy kamień, na cześć żołnierzy AK. W 1999 roku wmurowano uroczyście w Banku Spółdzielczym tablicę upamiętniającą konspiracyjnych radiotelegrafistów AK.

Zabytki techniki

Niewątpliwie najcenniejszym zabytkiem techniki w gminie Tarczyn jest Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa (zwana też Grójecką Koleją Dojazdową) z końca XIX wieku. Pierwszą trakcję uruchomiono w 1882 roku. Trasa przebiegała z Mokotowa przez Wilanów do Piaseczna. Inicjatorami i pierwszymi właścicielami byli: H. Huss i W. Magnus. Początkowo siłą pociągową były konie a przejazd do Wilanowa miał charakter spacerowy. Już podczas I wojny światowej kolejka była jednym stałym środkiem transportu produktów rolnych i wyrobów rzemieślniczych oraz komunikacji dla mieszkańców miasta i okolic. W 1914 roku została ukończona budowa linii z Piaseczna przez Tarczyn do Grójca. W czasie I wojny światowej stacja kolejowa „Tarczyn” znajdująca się w granicach wsi Ruda, została przez Niemców spalona a mosty i, w wielu miejscach, tory powysadzane. Stację oraz wodociąg odbudowano po 1918 roku. Trasę po wojnie przedłużono do Nowego Miasta. Również podczas II wojny światowej ta linia kolejowa miała duże znaczenie, była głównym kanałem dowozu zaopatrzenia dla Warszawy. We wrześniu 1942 roku przewieziono nią skoczków spadochronowych ze zrzutu lotniczego z Anglii. Akcją dowodził kapitan Edward Ziółkowski, dowódca II Ośrodka Tarczyn AK. Takich sytuacji było wiele, stąd często uciekali konspiratorzy do Warszawy. Niestety, nie zawsze im się to udawało. Na tej samej stacji aresztowano Mieczysława Kaczyńskiego, przewodniczącego Stronnictwa Ludowego ROCH. Został zamordowany, na jego cześć nadano Szkole Podstawowej w Pracach Małych jego imię.

Kolejka odgrywała dużą rolę w czasach powojennych. Wiele osób dojeżdżało nią do pracy do Warszawy. Był to jedyny, stały oraz niezawodny środek transportu i komunikacji ze stolicą i Grójcem. Pociągi towarowe zaopatrywały mieszkańców Tarczyna i okolic w węgiel, nawozy sztuczne, materiały budowlane, a wywoziły płody rolne. Znaczenie linii w późniejszych latach stopniowo się zmniejszyło. Autobusy PKS zaczęły zastępować pociągi. Stacje w Rudzie i Kopanej istnieją w takiej postaci, w jakiej je odbudowano, ale pełnią tylko funkcje mieszkalne dla pracowników kolei. Jeżdżą jeszcze pociągi towarowe i „ciuchcie turystyczne”.

Kolejka grójecka jest jednym z ostatnich ocalałych zabytków kolejnictwa wąskotorowego w Polsce, a może i w Europie.


 

„Turystyczna ciuchcia”
Fot. Katarzyna Olczak

Wszelkie prawa zastrzeżone © 2011 - Gmina Tarczyn Projekt i wykonanie: Maxus Net Communications

 | Film intro